موافقت دارد . بالجمله آن چاه در پاريس واقع شده و به عمق پانصد و چهل و هشت مِطر است ، و بواسطهء لوله‌اى كه سى و هشت مطر ارتفاع دارد از زمين بلند مىشود . و در باب بحر خِزِر حكماى اروپا را تحيّرى بود كه آن همه رودخانه‌ها در آن داخل مىشود و اصلًا ممرّ و مخرجى ندارد تا از آن خارج گردد . لهذا تا دويست سال قبل « 1 » عقيدت ايشان آن بود كه : بحر مذكور را دو مجراى تحتانى است : يكى از زير گرجستان و قفقاز ، و ديگرى به طرف ممالك ايران و هوانق . آنچه از رودخانه‌ها آب در آن مىريزد ، از مجراى اوّل به درياى سياه ، و از مجراى دوّم به خليج فارس پيوسته مىشود . اگر چنان نباشد بايستى از اجتماع رودخانه‌هاى عظيم ، طغيان آن آب ، سواحل ايران و حاج طرخان بلكه خوارزم و تمامت آسيا را فرو گيرد . ولى از تاريخ فوق إلى الآن كه علوم شيمى و طبيعى را تكميل كرده‌اند ، در باب آن بحر بدان سخن كه از استاد أبو ريحان نقل كرديم قائل شده‌اند ، و معلوم داشته‌اند : هر قدر آب در آن دريا وارد مىشود به همان قدر آفتاب تجفيف مىكند . مخصوصاً جمعى از مهندسين روس تحقيق اين مسأله را غوررسى كرده‌اند و آنچه ايشان بعد از تتبّع بسيار استنباط نموده‌اند ، مطابق است با آنچه

--> ( 1 ) جلد اوّل « نامه دانشوران » همانطور كه در مقدّمه آن ، كه به قلم دانشمند معظّم آقاى حاج سيّد رضا صدر نوشته شده است ، آمده است در پانزدهم شعبان 1296 هجرى قمرى بطبع رسيده است . و بنابراين ، تا نگارش اين كتاب كه جلد دوّم از « نور ملكوت قرآن » است و در 1409 هجريّهء قمريّه مىباشد ، بايد بر مقدار دويست سال مرقوم در متن ، مقدار يكصد و سيزده سال را افزود .